ไพ่ทาโรต์ในมุมสะสม เมื่อสำรับหนึ่งคือภาษาและวรรณกรรม

ไพ่ทาโรต์ ในสายตาของ ภูมิ น้ำวล ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือทำนายอนาคต แต่คือรูปแบบของภาษาและวรรณกรรมที่บรรจุเรื่องเล่าไว้ในสำรับเดียว เขาคือนักสะสมไพ่ทาโรต์มากกว่า 70 สำรับ และเป็นเจ้าของเพจ “ไพ่เราเผาเรื่อง” ที่ใช้ไพ่เป็นสื่อกลางในการอ่านสื่อ วัฒนธรรม และความคิดของตัวเองอย่างจริงจัง

จุดเริ่มต้นจากไพ่แถมนิตยสารสู่การสะสมจริงจัง

เส้นทางของภูมิเริ่มจากเรื่องเล็กๆ ตั้งแต่สมัยเรียนชั้นประถมศึกษาตอนปลาย เมื่อเขาได้ไพ่การ์ตูนชุด โจโจ้ ล่าข้ามศตวรรษ ที่แถมมากับนิตยสาร ความสนใจนั้นค่อยๆ เติบโตจากความชอบแบบเด็กเนิร์ดที่หลงใหลวรรณกรรม ตำนาน และเรื่องลึกลับ จนกลายเป็นการสะสมไพ่ทาโรต์อย่างจริงจังในเวลาต่อมา

ปี ค.ศ. 2008 เขาซื้อไพ่ทาโรต์ครั้งแรกนอกเหนือจากสำรับที่แถมมากับหนังสือคู่มือ เหตุผลของเขาเรียบง่ายแต่ชัดเจน คืออยากจับต้องไพ่จริงเพื่อทำความเข้าใจให้ลึกขึ้น ปัจจุบันเขามีทั้งไพ่ไทยและไพ่ต่างประเทศ แต่ย้ำว่าไม่ได้สะสมเพราะอยากมีจำนวนมากที่สุดหรือแพงที่สุด หากเลือกเก็บเฉพาะสำรับที่ตรงกับตัวเองเท่านั้น

ไพ่คือภาษา และการเปิดไพ่คือการสนทนากับ Something

ภูมิมองว่าไพ่ทาโรต์และเครื่องมือทำนายอื่นๆ ทำงานเหมือนภาษา เป็นระบบที่มนุษย์ใช้สื่อสารกับบางสิ่งที่อยู่ปลายทาง เขาใช้คำว่า Something แทนการเรียกเป็นเทพเจ้าหรือพระเจ้า การเปิดไพ่จึงไม่ใช่แค่การเดา แต่เป็นการตั้งคำถามกับเรื่องที่มนุษย์ยังหยั่งรู้ไม่ได้ เช่น อนาคตจะไปทางไหน หรือคนที่เราคุยด้วยกำลังคิดอะไรอยู่

เขาอธิบายโครงสร้างของสำรับคลาสสิกอย่าง Rider-Waite Tarot ว่ามีไพ่ 78 ใบ แบ่งเป็น Major Arcana 22 ใบ และ Minor Arcana 56 ใบ โดยไพ่ชุดใหญ่เล่าแกนสำคัญของชีวิต เช่น การเปลี่ยนแปลง การเกิด การดับสูญ และการหยุดนิ่ง ส่วนไพ่ชุดเล็กแบ่งออกเป็น 4 หมวด ได้แก่ ไพ่ไม้ ไพ่ถ้วย ไพ่ดาบ และไพ่เหรียญ ซึ่งสื่อถึงการงาน อารมณ์ความรู้สึก ความคิดหรือปัญหา รวมถึงวัตถุและทรัพย์สินตามลำดับ

ในมุมของเขา ไพ่แต่ละใบมีความหมายเฉพาะตัว เมื่อวางเรียงกันจึงคล้ายประโยคหนึ่งที่มีทั้งสัญญะ เสียงอ่าน และไวยากรณ์ การวางไพ่แบบต่างๆ เช่น 5 ใบ หรือ 10 ใบแบบ Celtic Cross ก็เปรียบได้กับโครงสร้างประโยคที่ให้ความหมายต่างกัน บางสำรับยังมีไวยากรณ์เฉพาะที่ผู้สร้างวางเอาไว้เองด้วย

สำรับแต่ละชุดมีภาษาถิ่นและวิธีอ่านไม่เหมือนกัน

ภูมิเปรียบสำรับทาโรต์แต่ละชุดว่าเหมือนภาษาถิ่น เพราะแม้จะมีรากร่วมกัน แต่รายละเอียดกลับต่างกันไป เขายกสามสำรับหลักที่เป็นเสาหลักของวงการว่าได้แก่ Rider-Waite, Tarot de Marseille และ Thoth ซึ่งเป็นต้นทางสำคัญของการอ่านและการสร้างสำรับรุ่นใหม่ๆ

สำรับต่างๆ ยังมีจุดเน้นไม่เหมือนกัน เช่น Shuffle Tarot ไพ่สัญชาติไทยที่มีวิธีอ่านซับซ้อนและสลับความหมายไปมา หรือ Housing Tarot ที่ต้องเข้าใจเรื่องสถานที่ควบคู่ไปด้วย เขามองว่าความหลากหลายนี้ไม่ต่างจากภาษาไทยที่มีระดับชั้นผ่านสรรพนามและราชาศัพท์ หรือภาษาของชนพื้นเมืองบางกลุ่มที่มีคำเรียกสิ่งเดียวกันหลายแบบตามบริบท

เพราะเรียนคณะอักษรศาสตร์ จุฬาฯ ภูมิจึงนำวิธีคิดแบบวรรณคดีมาใช้กับไพ่ด้วย เขาเชื่อว่าการอ่านหรือการวิจารณ์แบบเดียวไม่จำเป็นต้องใช้ได้กับทุกสำรับ บางชุดอ่านจากภาพและสีหน้าตัวละครได้ทันที ขณะที่บางชุดแฝงสัญลักษณ์โหราศาสตร์หรือการเล่นแร่แปรธาตุเอาไว้ ทำให้การสะสมไม่ใช่แค่การเก็บของ แต่เป็นการเรียนรู้วิธีอ่านภาษาใหม่ๆ อยู่ตลอดเวลา

เพจไพ่เราเผาเรื่อง กับการใช้ไพ่รีวิวสื่อและมองตัวเอง

อีกด้านหนึ่งของภูมิคือการทำเพจ “ไพ่เราเผาเรื่อง” ซึ่งเกิดจากความสนใจสองอย่างมารวมกัน คือการรีวิวคอนเทนต์และการเล่าเรื่องผ่านไพ่ทาโรต์ เขานำไพ่ไปใช้วิจารณ์สื่อต่างๆ เช่น MV เพลง Lalisa เกม Popcat และภาพยนตร์แอนิเมชันเรื่อง Raya and the Last Dragon เพื่อดูว่าสิ่งเหล่านั้นสะท้อนอะไรบ้างในเชิงความคิดและอารมณ์

เขาอธิบายว่าการใช้ไพ่ทำให้มุมมองเป็นกลางขึ้น บางครั้งสิ่งที่เราชอบอาจมีบางส่วนที่ไม่ลงตัว แต่เมื่อใช้ไพ่ช่วยตีความ ก็เหมือนได้ถอยออกมามองภาพรวมมากกว่าเดิม วิธีนี้จึงช่วยเผยให้เห็นมุมที่อคติส่วนตัวอาจบังไว้ ขณะเดียวกันเขายังมองว่าไพ่ทาโรต์เป็นพื้นที่พักใจในสังคมที่เต็มไปด้วยความตึงเครียด และเป็นงานอดิเรกที่ทำให้ได้เป็นตัวของตัวเองในเวลาที่ไม่ได้อยู่ท่ามกลางคนอื่นหรือภาระงาน

เมื่อถามถึงเรื่องการทำนาย ภูมิไม่ได้ปฏิเสธเสียทีเดียว เขาบอกว่าอยากเชื่อว่ามีบางสิ่งเหนือกว่าสิ่งที่มนุษย์ควบคุมได้ แต่ก็ไม่เชื่อว่าอนาคตถูกกำหนดตายตัว เพราะยังให้ความสำคัญกับ Free Will เขาจึงมองการดูดวงเป็นการอ่าน Possible Future หรือแนวโน้มที่เปลี่ยนได้ คล้ายกระจกที่สะท้อนปัจจุบันและชี้ไปยังอนาคตอันใกล้ที่เรายังปรับตัวได้

ท้ายที่สุด เรื่องของภูมิ น้ำวล ทำให้เห็นว่าไพ่ทาโรต์ไม่ได้มีค่าแค่การทำนาย หากมองเป็นภาษา มันคือสื่อเล่าเรื่อง วิจารณ์สื่อ และสนทนากับตัวเองได้อย่างแยบคาย สำหรับนักสะสมอย่างเขา ความน่าสนใจของสำรับหนึ่งไม่ได้อยู่ที่ราคา หรือความหายากเท่านั้น แต่อยู่ที่เรื่องเล่าและวิธีอ่านที่ซ่อนอยู่ในนั้นด้วย